به مناسبت روز جهانی تالاب‌ها

پایگاه خبری دیده بان محیط زیست و حیات وحش ایران (iew): دوم فوریه برابر با ۱۳ بهمن‌ماه، روز جهانی تالاب‌ها نام‌گذاری شده‌ است. در چنین روزی در سال ۱۹۷۱ میلادی، برابر با ۱۳۴۹ خورشیدی و در شهر رامسر ایران، معاهده‌ای جهانی برای حفاظت از تالاب‌ها به تصویب رسید که به «کنوانسیون رامسر» مشهور شد.

موضوع و شعار روز جهانی تالاب ها در سال ۲۰۱۹ تالاب ها و تغییرات اقلیمی (Wetlands and climate change) انتخاب شده است.

توضیح تصویر بالا: تالاب ها مانند اسفنج عمل می کنند. آنها پس از وقوع طوفان، سیلاب ها را جذب می کنند.

تالاب چیست؟

تالاب که در زبان انگلیسی wetland خوانده می شود ، نام عمومی مکانهایی است که آب عامل اصلی تشکیل دهنده محیط زیست آن باشد.

تالاب ها معمولا زمانی شکل می گیرند که پهنه آب در سطح زمین یا در نزدیکی سطح وجود داشته باشد. به عبارت دیگر آب کم عمقی پهنه ای از زمین را پوشانده باشد. تعاریف و تعابیر مختلفی از اصطلاح تالاب در جهان رایج شده است. متداولترین تعریف از تالاب تعریفی است که کنوانسیون جهانی حفاظت از تالابها (کنوانسیون رامسر) به شرح زیر عنوان نموده است:‌

«مناطقی پوشیده از مرداب، باتلاق، لجن زار یا آبگیرهای طبیعی و مصنوعی اعم از دائمی یا موقت که در آن آب های شور یا شیرین به صورت راکد یا جاری یافت می شود، از جمله شامل آبگیرهای دریایی که عمق آنها در پائین ترین حد جزر از شش متر تجاوز نکند.»

با توجه به این تعریف، تالاب ها انوع گوناگونی از زیستگاه ها نظیر رودخانه ها، دریاچه ها، کرانه های ساحلی، جنگلهای حرا، لجن زارها و حتی آبسنگهای مرجانی را در بر می گیرند.

به علاوه انواع تالاب های مصنوع بشر مثل حوضچه های پرورش ماهی و میگو، آب بندانهای ها، اراضی تحت کشت آبی، حوضچه های استحصال نمک، مخازن ذخیره آب در پشت سدها، بستر شنی رودخانه ها و کانال های آب نیز مشمول این تعریف کلی می گردند.

توضیح تصویر بالا: جنگل های مانگرو پنجاه برابر بیشتر از جنگل های گرمسیری کربن جذب می کنند. آنها را نابود نکنیم.

ارزش های تالاب ها:

تالاب ها از جمله مولدترین محیط های جهان هستند. برای مثال، برنج یکی از محصولات رایج تالابی، غذای نیمی از جمعیت جهان را تأمین می کند. این اکوسیستم ها گهواره های تنوع زیستی دنیا هستند که با فراهم ساختن آب و قابلیت زادآوری اولیه نقش مهمی در بقای گونه های بیشماری از گیاهان و جانوران وابسته به خود ایفا میکنند.

تالاب ها از اجتماعات انبوه گونه های پرندگان، پستانداران، خزندگان، دوزیستان، ماهیان و بی مهرگان حمایت میکنند. از بین ۲۰ هزار گونه مختلف ماهی در سطح جهان، بیش از ۴۰ % آنها در آبهای شیرین (تالاب ها) زندگی می کنند. تالاب ها ذخیره گاه های بسیار مهمی از مواد ژنتیکی (وراثتی) گیاهی نیز محسوب می شوند.

اقتصاددانان و دانشمندان به طور روزافزون در زمینه ارزیابی و مطالعه ارزشها و خدمات اکوسیستمی محیطهای طبیعی از جمله تالاب ها مشغول به کار هستند. این وظیفه دشوار با تقریب ها و تردیدهای فراوانی همراه است. برخی از مطالعات اخیر نشان می دهد که اکوسیستمها سالیانه حداقل ۳۳ تریلیون دلار ارزش خدماتی بوجود می آورند که ۹/۴ تریلیون دلار آن از طریق تالاب ها تأمین می شود.

تأثیر و تأثر متقابل اجزای فیزیکی، بیولوژیکی و شیمیایی یک تالاب مثل خاک، آب و گیاهان و جانوران، عملکردهای حیاتی متعددی برای تالاب ایجاد می کند. از جمله: ذخیره سازی آب، حفاظت در مقابل طوفان و کاهش تخریب سیل، تثبیت خطوط ساحلی و مهار فرسایش، تزریق مجدد آبهای زیرزمینی (جابجائی آب از تالاب به درون سفره های زیرزمینی)، تخلیه آبهای زیرزمینی (جابجائی آب به سوی بالا و تبدیل آن به آبهای سطحی)، پالایش آب از طریق تثبیت عناصر محلول، رسوبات و دیگر آلودگی ها و تعدیل آب و هوای محلی.

از میان ارزشهای اقتصادی متعدد تالاب ها، می توان به حفظ ذخایر ژنی گیاهی و جانوری،‌ تأمین آب (کیفی و کمی)، آبزی پروری (بیش از دوسوم از برداشت محصول ماهی جهان به سلامت مناطق تالابی بستگی دارد)، تولید محصولات کشاورزی (از طریق تأمین آب و عناصر غذایی)، تولید چوب، تأمین انرژی، تولید مواد لجنی و گیاهی، حمل و نقل و کاربردهای تفریحی و گردشگری (توریستی) اشاره کرد.

علاوه بر این تالابها به عنوان بخشی از میراث فرهنگی بشر اهمیت ویژه ای دارند. با باورهای جهان شناسی و مذهبی رابطه داشته، منشاء تعالی زیبایی شناختی می شوند، پناهگاه هایی برای حیات وحش ایجاد نموده و شالوده سنن مهم بومی را شکل می دهند.

توضیح تصویر بالا: صخره های مرجانی از شدت سونامی می کاهند. آنها را تخریب نکنیم.

کنوانسیون رامسر (میثاق بین المللی حفاظت از تالاب ها)

هر چند در حال حاضر علیرغم وجود میثاقهای بین المللی محیط زیستی، اکوسیستم های طبیعی و انسان ساخت با انواع مشکلات روبرو هستند، ولی اگر همین تعداد محدود از توافق و قراردادهای بین المللی زیست محیطی وجود نداشت، عمل حفاظت و نگهداری از محیط زیست به مراتب مشکل تر از آنچه امروز با آن مواجه هستیم، می بود.

قوانین و معاهدات بین المللی پایه اجرا و بعمل درآوردن اصول و قوائد زیست محیطی در سطح جهانی می باشند. آنها نه تنها استانداردهای جهانی را تعیین میکنند بلکه صرف وجود آنها در صحنه جهانی اغلب دولتها را به امضا معاهدات و یا تدوین قوانین داخلی خود ترغیب می کنند.

کنوانسیون رامسر قدیمی ترین معاهده بین المللی، با تاکید بر حفاظت از طبیعت در جهان است. آغاز آن در دوم ماه فوریه ۱۹۷۱ (۱۳ بهمن ۱۳۴۹) در شهر رامسر ایران بوده که  کنوانسیون نام خود را از این شهر اقتباس کرده است و کنوانسیون رامسر در سال ۱۹۷۵ جنبه قانونی یافت.

این معاهده ۱۵۸ کشور عضو را ملزم به تعیین و حفظ تالابهای با اهمیت بین المللی و تشویق به استفاده خردمندانه از آنها می نماید. بیش از ۱۷۰۰سایت با مساحت کل حدود ۱۵۰ میلیون هکتار در سراسر جهان در حال حاضر در این کنوانسیون به ثبت رسیده اند (آمار سال ۲۰۰۸).

گرچه نام رسمی کنوانسیون: «کنوانسیون تالابهای بین المللی بویژه به عنوان زیستگاه پرندگان آبزی» یا به اختصار «کنوانسیـون تالابهـا (رامسـر، ایــران ، ۱۹۷۱) » نوشتـه می شـود، ولی به طور معمول به «کنوانسیون رامسر» شهرت دارد.

این کنوانسیون بر حفاظت و بهره برداری معقول از تالابها به خصوص در جهت فراهم ساختن زیستگاهی برای پرندگان آبزی تأکید داشت. طی گذشت سالها، کنوانسیون گستره نگرش خود را چنان افزایش داده که تمام ابعاد حفاظت و بهره برداری معقول و پایدار از تالابها را در بر می گیرد و تالابها را در زمره اکوسیستم هایی می داند که در حفاظت از تنوع زیستی و رفاه جامعه بشری اهمیت فوق العاده ای دارند.

قدرت اثر هر معاهده فقط به اندازه ضعیف ترین عضو آن است. کنوانسیون رامسر نیز از این موضوع مستثنی نمی باشد. اگر قرار بر این باشد که تالابهای در معرض تهدید جهان حفظ شوند، اعضاء فعلی بایست الزامات کنوانسیون را جدی تر بگیرند و کشورهای بیشتری، بدون تاخیر، به عضویت این کنوانسیون در آیند.
کنوانسیون رامسر باعث دست آوردهای قابل توجهی در حفاظت از تالابها شده است اما حفاظت و نگهداری، ایده ال های شکننده ای هستند و ما باید دائما هوشیار باشیم تا اطمینان حاصل کنیم که تمام موافقتنامه ها، معاهدات، قوانین و کنوانسیون های زیست محیطی با شدت و حدت پیگیری شوند.

انواع تالاب ها:

انواع تالاب با توجه به تعریف کنوانسیون رامسر بشرح زیر می باشد:

الف) تالابهای دریایی و ساحلی:

مانند آبهای دریایی کم عمق دائمی، بسترهای دریایی زیر جذر و مدی، سواحل دریایی صخره ای، سواحل ماسه ای، قلوه سنگی یا  سنگریزه ای، ماندابهای بین جذر و مدی، غارهای آهکی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیک زیرزمینی، دریایی و ساحلی

ب) تالابهای داخل خشکی:

مانند دلتاهای درون خشکی دائمی، رودخانه ها، نهرها، رودخانه های فصلی، جویبارها و نهرها، دریاچه های آب شیرین دائمی (بزرگتر از هشت هکتار)، دریاچه های آب شیرین فصلی (بزرگتر از هشت هکتار)، دریاچه های شور، لب شور و قلیایی دائمی، ماندابها و حوضچه های شور، لب شور و قلیایی دائم، غارهای آهکی و دیگر سیستم های هیدرولوژیک زیرزمینی داخل خشکی

ج) تالاب های مصنوعی:

مانند استخرهای پرورش آبزیان، استخرها (وچکتر از ۸ هکتار) شامل استخرهای کشاورزی، دامداری و مخازن کوچک، اراضی تحت آبیاری شامل کانال های آبیاری و مزارع برنج، اراضی کشاورزی تحت تاثیر سیلابهای فصلی، مناطق تصفیه فاضلاب،  آبراهه ها، کانالهای زهکشی و جوی ها

 

+21
0
  

6 دیدگاه

  1. کفتار راه راه می‌گوید:

    ما به علت استفاده از روشهای سنتی تولید، علاوه بر فشار زیاد بر طبیعت و نابودی دریاچه ها و مراتع و تالابها و جنگلها، قیمت تمام شده بالا هم داریم. برای مثال تولید گوشت گوسفند با چرای سنگین و مراتع رایگان باز مردم نمی توانند بخرند. در صورتی که با پرواربندی بره نژادهای مناسب و تولید علوفه هیدروپونیک، یعنی همان سبزک عید، با جو که در عرض ۶ روز با اندکی آب ۷ برابر وزن دانه جو غذا تولید می کند و می توان علاوه بر تولید گوشت، کلی اشتغال حتی در وسط بیابان ایجاد کرد و یا تولید شترمرغ که راندمان بیشتری از گوسفند دارد و با غذای کمتری همان میزان گوشت را تولید می کند و یا تولید ماهی و اردک و علوفه های آبزی با آبهای کشاورزی قبل از آبیاری و دهها کار دیگر که همه کم و بیش می دانیم و یک مساله دیگر که علت علاقه زیاد و حجم گسترده زمینخواری و همچنین تغییر کاربری زمینها ارزش افزوده چندین برابری بدون زحمت و مالیات و مجازات می باشد و فکر نمی کنم به این شکل در هیچ کجا یافت شود.

    پر طرفدار Thumb up 8 Thumb down 0

  2. جنگل شمشاد می‌گوید:

    با تشکر از انتشار این مطلب دقیق و جزیی، فکر می کنم اگر به جای گفتن جملات کلی مثل تالاب ده برابر جنگل و جنگل ۲۰ برابر مزرعه می ارزد و یا میزان استاندارد و مجاز بهره برداری آب چاهها ۴۰ درصد است علت و اهمیت مسایل منتشر می شد الان دریاچه ارومیه و بختگان و هامون و جنگلهای بلوط و شمال و سفره های زیرزمینی وضع بهتری داشت و مردم و تصمیم گیرندگان بهتر عمل می کردند. برای مثال برداشت بیش از حدآب چاهها باعث نشست و تغییر شکل زمین و فروچاله های وحشتناک می شود و یا یک هکتار جنگل در سال ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ مترمکعب آب تولید می کند و یا تالابها حدود ۳% از زمین سیاره ما را می پوشانند و از تمامی کربن موجود بر روی زمین تقریباً ۳۰% ( دو برابر میزان کربنی که تمامی جنگل های جهان در خود ترسیب کرده اند ) را ذخیره می کنند .تالاب ها اثربخش ترین بستر ترسیب کربن روی زمین هستند (منبع انتهای نظر) و همچنین طبق مطلب فوق شالیزارها هم تالاب می باشند ولی متاسفانه در شمال این زمینهای ارزشمند با محصول استراتژیک برنج، را یکی دو متر خاک می ریزند و در آن پرتقال یا کیوی می کارند یا با تغییر کاربری یا ارث آنها را تکه تکه کرده و از بین می برند و بایستی جلوی آن گرفته شود. همچنین از ۴۲ نوع تالاب موجود در دنیا ۴۱ نوع (یعنی به جز تالاب توندرای سیبری) را در ایران داریم و وایران و کنوانسون رامسر مهمترین قرارداد بین المللی تالابها است و ضرورت توجه بیشتر به تالابهای کشور را نشان می دهد.
    https://doe.ir/Portal/home/?news/196210/890148/958239/تالاب-ها؛-کلید-سازگاری-با-تغییر-اقلیم

    پر طرفدار Thumb up 8 Thumb down 0

  3. رضا۱۳۹۴ می‌گوید:

    تالاب هامون یعنی بزرگترین دریاچه آب شیرین ایران که با ماهی و آب و پرورش گاومیش و صنایع دستی حاصل از نی مایه برکت مردم سیستان بود به علت عدم دریافت حقابه عادلانه به شنزار تبدیل شده و گرد و خاک نفس مردم آن را بند آورده است. یکی از مسولان گفته بود هر کاری که افغانستان با ما داشت مساله هیرمند را در آن مطرح کنید و این بهترین جمله در اینباره است.

    پر طرفدار Thumb up 14 Thumb down 1

  4. کفتار راه راه می‌گوید:

    یک راه کمک به تالابها و حتی آبهای زیرزمینی جایگزینی مقداری از محصولات پر آب بر و غیر استراتژیک با داروهای گیاهی مثل گل گاوزبان است. اینها علاوه بر اینکه نیاز به آبیاری ندارند و شاید چند باران برایشان کافی باشد، درآمدشان هم اگر بیشتر نباشد کمتر از آن محصولات قبلی که دلالا مفت می خرند نیست. منتهی نباید آب ذخیره شده از این جایگزینی را برای کشت دیگر مصرف کرد و باید آن را به تالابها و سفره های زیرزمینی داد.

    پر طرفدار Thumb up 11 Thumb down 0

  5. نم نمک می‌گوید:

    دریاچه طشک وبختگان سالهاست که با بحران روبرو بوده ودرحال حاضر کاملا خشک گردییده وتاثیر فراوانی برروی زندگی ما انسانهای ساکن درحاشیه این دریاچه ها گذاشته ومسولان با اینکه از حال وروز ما اطلاع کامل دارند ولی باز هم هیچ کاری برایمان انجام نمیدهند مردم این مناطق بدترین وسخت ترین روزهای زندگی خود را میگذرانند بیکاری ونبود درامد امان مردم را بریده تاجایی که مرگ ومیر دراین منطقه امار سرسام اوری دارد ونسبت به دهه های پیش چندین برابر شده مگر ما نباید درمشکلات به یاری مردم بیاییم کو

    پر طرفدار Thumb up 12 Thumb down 0

  6. منصور دهقانی می‌گوید:

    کدام تالاب کدام دریاچه اگر روزگار اینده هم مثل گذشته طی شود نه ابی میماند نه زندگی مردم ما اصلا با صرفه جویی اشنایی ندارند رعایت اب این مهمترین مسله زندگی را نمیکنند مثل این میماند که اضافه های چیزی را بیرون میریزند اگر تذکر هم بدهی درگیر میشوند نه مردم نه مسولین انگار نه انگار که مشکل بزرگی اینده ما مردم را تهدید میکند . دولت هم همه چیز را به گردن این وان میاندازد باید کارکننم تا مشکل را کم وبرطرف کنیم همه با هم

    پر طرفدار Thumb up 8 Thumb down 0

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>